Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego – lata 2003-2009

Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności pragnie zaprezentować wstępne wyniki badania socjodemograficznego zrealizowanego 4 grudnia 2009 roku. Materiał zawiera porównanie także wyników z 2003, 2005 i 2007 roku.

W roku 2009 udało się nam dotrzeć do 2838 osób, w tym 218 dzieci, osób dorosłych 2620. Pierwszym badaniem w 2001 roku dotarto do 2144 osób, drugim zaś do 2384 osób (2003r), trzecim do 2753 (2005), czwartym do 2408 osób bezdomnych (2007). Niewątpliwie badanie zrealizowane w 2009 było najlepiej przeprowadzonym badaniem w wymiarze metodologicznym i organizacyjnym, co miało duży wpływ na dotarcie do tak dużej liczby osób.

• Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 2009 zbadano 2620 dorosłych osób bezdomnych z czego 85,0% to mężczyźni. W porównaniu do roku 2007 przebadano o 400 osób więcej, w porównaniu zaś do roku 2005 ponad 100 osób. Nie można dziś mówić o liczebnym wzroście osób bezodmn6ych w woj. Pomorskim. Dodatkowo wskazać należy, że w województwie pomorskim zanotowano obecność 220 dzieci do 18 roku życia (w roku 2007 policzono obecność 197 bezdomnych dzieci).
• Osoby bezdomne w województwie pomorskim to przede wszystkim osoby z podstawowym (37%) bądź zasadniczym zawodowym (41%) wykształceniem. 15% respondentów zadeklarowała posiadanie wykształcenia średniego a niespełna 2% – wyższego
• Średnia liczba lat osób bezdomnych w województwie pomorskim w roku 2009 przekroczyła 50 lat  i w porównaniu do badań z 2003 wzrosła o 4 lata. Mamy więc do czynienia z populacją osób w średnim weku oraz w wieku starszym. W ujęciu wieku w postaci przedziałowym można powiedzieć, że w pomorskim dominuje przedział wiekowy 51-60 lat (37,6%). W podziale na płeć można powiedzieć że bezdomni mężczyźni częściej od kobiet przekraczają 50 rok życia (60% mężczyzn).

• Połowa bezdomnych osób zamieszkuje w różnego rodzaju placówkach (51%) na nadziałkach  przebywa 16% wszystkich bezdomnych osób. W miejscach niemieszkalnych znajduje się 14,6% a w mieszkaniach wspieranych 5,2%. Kobiety częściej niż mężczyźni deklarują przebywanie na działkach mężczyźni częściej niż kobiety w miejscach niemieszkalnych.
• Przeciętna długość zostawania w bezdomności w woj. pomorskim kształtuje się na poziomie 7,5 lat (faza chroniczna) i w porównaniu do roku 2003 wzrosła o 2 lata. Okres pozostawania w bezdomności jest dłuższy w przypadku mężczyzn (8 lat) niż kobiet (6 lat)

• W ujęciu faz bezdomności można zauważyć ciągły wzrost odsetka tych osób bezdomnych które znajdują się w fazie chronicznej (6-10lat) i długotrwałej (powyżej lat). Na przestrzeni lat 2003-2009 widać, że fazie chronicznej następuje wzrost odsetek osób od 18,8% do 25,8% a w fazie długotrwałej bezdomności od 12,8% do 21,8%. Spada odsetek bezdomnych osób, które są w fazie wstępnej z 26% w roku 2003 do 22,4% w roku 2009.

• Osoby bezdomne chętnie korzystają z oferowanej pomocy. Jedynie 17% z nich nie korzystała w ciągu ostatniego roku z żadnej formy wsparcia. 57% bezdomnych w województwie pomorskim korzystało z noclegu, 65% z wyżywienia zaś 50% ze wsparcia finansowego z odzieży 35%. W opinii 42% bezdomnych osób udzielona pomoc pomaga w wychodzeniu z bezdomności, przeciwnego zdania jest 58% bezdomnych. Odpowiedzi pozytywne na to pytanie częściej deklarują kobiety niż mężczyźni zaś odpowiedzi te uwarunkowane są wiekiem osoby bezdomnej: osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia o wiele częściej niż osoby starsze wskazują, że uzyskana pomoc pomaga w wychodzeniu z bezdomności. Rozkład odpowiedzi na to pytanie jest również uzależniony od fazy bezdomności: osoby które są w bezdomności od 6 lat o wiele rzadziej zgadzają się ze stwierdzeniem, że pomoc, którą uzyskują od gminy pomaga w wychodzeniu z bezdomności.
• Przed okresem bezdomności 33% bezdomnych zadeklarowała, że korzystała z pomocy. Częściej były to kobiety (44%) niż mężczyźni (31%). Warto wskazać, że 40% osób bezdomnych znajdujących się we wstępnej fazie bezdomności stwierdziło, że prze okresem bezdomności korzystała z pomocy.
• 46% osób bezdomnych w województwie pomorskim czuje się winny własnej bezdomności. Częściej są to mężczyźni niż kobiety. Poczucie własnej winy nie zależy od faz bezdomności ani od wieku
• W zakresie przyczyn bezdomności niezależnych od osoby bezdomnej najczęściej wskazywana była eksmisja (43,5%), wypędzenie z mieszkania przez rodzinę (29%) oraz utrata pracy (20%). Na rozpad związku partnerskiego nie z własnej winy wskazało 17% osób bezdomnych a 8% wskazało na zadłużenie. W podziale na płeć można powiedzieć że kobiety o wiele częściej niż mężczyźni wskazywali na ucieczkę przed przemocą w rodzinie, wypędzenie z mieszkania, zadłużenie, uzależnienie partnera od substancji psychoaktywnych. Mężczyźni o wiele częściej niż kobiety wskazywali na bezrobocie, eksmisję oraz konieczność opuszczenia zakładów karnych.
• W zakresie przyczyn zależnych od osoby bezdomnej najczęściej wskazywano na własny alkoholizm (36%), rozpad związku małżeńskiego z winy osoby bezdomnej (23%) oraz zły stan zdrowia (23%) i własny wybór (23%).
• 31% osób bezdomnych zamieszkujących teren województwa pomorskiego ma złożony wniosek o przydział mieszkania komunalnego zaś w porównaniu do roku 2003 obserwuje się spadek tego odsetka. Kobiety częściej od mężczyzn ma złożone tego rodzaju wnioski. W roku 2009 23% bezdomnych znajduje się na liście osób oczekujących na mieszkanie.

• Zdecydowana większość bezdomnych osób posiada ubezpieczenie zdrowotne (80%) częściej takie ubezpieczenie posiadają osoby przebywające w placówkach. Warto wskazać, że ponad 30% osób bezdomnych, które nie przekroczyły 30 roku życia takiego ubezpieczenia nie posiada.
• Prawie połowa osób bezdomnych w województwie pomorskim zadeklarowała, iż posiada orzeczenie o niepełnosprawności (47%) i o wiele częściej są to mężczyźni (47%) niż kobiety (31%) oraz osoby, które przekroczyły 50 rok życia oraz znajdujące się w adaptacyjnej fazie bezdomności i wyższych. Najczęściej jest to umiarkowany stopień niepełnosprawności  (64%), 24% ma orzeczenie znaczne a 12% lekkie. Kolejne 12% osób bezdomnych stara się o przyznanie stopnia niepełnosprawności. Subiektywne poczucie własnego stanu zdrowia w opinii osób bezdomnych kształtuje się na poziomie zaledwie dostatecznym (32% ocen dobrych i 37% ocen dostatecznych, 7% ocen bardzo dobrych 24% ocen niedostatecznych. Ocena własnej kondycji zdrowotnej jest uzależniona od wieku osoby bezdomnej (im osoba starsza tym gorzej ocenia swój stan zdrowia) oraz od poszczególnych faz bezdomności (osoby przebywające w bezdomności ponad 10 lat najczęściej wskazują na dostateczne i niedostateczne oceny własnego zdrowia).

• Pod względem aktywności zawodowej osób bezdomnych wskazać trzeba, że 2/3 osób bezdomnych posiada kwalifikacje zawodowe jednakże jedynie 17% respondentów w roku 2009 posiadało pracę zarobkową. W tym zakresie widać, iż w 2007 roku sytuacja na rynku pracy była o wiele lepsza niż jest obecnie: w roku 2007 25% osób bezdomnych wskazała, że posiada pracę.
• Do najczęstszych powodów, dla których osoby bezdomne nie posiadają pracy zaliczyć należy zły stan zdrowia (54%), brak ofert pracy (34%)oraz nieodpowiedni wiek (19%).
• Jedynie 25%  spośród tych osób bezdomnych, które posiadają pracę posiada umowę o dzieło czy zlecenie. W roku 2009 w porównaniu do roku 2005 ubyło osób bezdomnych, które są zarejestrowane jako osoby bezrobotne bądź poszukujące pracy (z 38,6% w roku 2005 do 26,5% w roku 2009).

• Jak wskazują wyniki badań prowadzonych w roku 2009 56% osób bezdomnych jest gotowa w najbliższych dniach podjąć pracę zawodową, najczęściej są to osoby do 30 roku życia znajdujące się we wstępnej fazie bezdomności (do 2 lat). Warto wskazać, że większą gotowość do podjęcia pracy wyrażają osoby bezdomne zamieszkujące poza placówkami dla osób bezdomnych (miejsca niemieszkalne, działki i altanki).
• Osoby, które wyraziły gotowość podjęcia pracy „od zaraz” wskazują, że może to być jakakolwiek praca (55%), 37,5% osób bezdomnych wskazała na pracę legalną, zaś 8% na pracę „na czarno”.
• Do najważniejszych źródeł dochodu osób bezdomnych zaliczyć należy zasiłek z pomocy społecznej (45%), pracę dorywczą – sezonową (19%)zbieractwo, (16%) oraz rentę bądź emeryturę (13%).
• 39% osób bezdomnych przyznało się, że w roku 2009 posiada zadłużenie. W porównaniu do 2007 roku odsetek bezdomnych osób zadłużonych finansowo wzrósł o 5%. Nieco częściej zadłużenie deklarują mężczyźni niż kobiety, osoby, które nie przekroczyły 40 roku życia, znajdujące się we wstępnej i ostrzegawczej fazie bezdomności.
• Jedynie 20,5% osób bezdomnych w województwie pomorskim wiele razy podejmowała czynności mające na celu wyjście z bezdomności zaś ponad połowa osób bezdomnych nie podejmuje jakichkolwiek czynności (52%). Podejmowanie czynności w kierunku zmiany swojej sytuacji życiowej jest uwarunkowane od wieku osób bezdomnych i długości trwania w sytuacji bezdomności. Większą aktywnością w wychodzeniu z bezdomności odznaczają się osoby do 40 roku życia znajdujące się we wstępnej bądź ostrzegawczej fazie bezdomności. podejmowanie prób wyjścia z bezdomności diametralnie spada począwszy od fazy adaptacyjnej (od 6 lat pozostawania w bezdomności).
• 26% osób bezdomnych uważa, ze ma duże szanse na usamodzielnienie się w ciągu najbliższych 2 lat, częściej taką deklarację składają kobiety niż mężczyźni oraz osoby do 30 roku życia znajdujące się we wstępnej fazie bezdomności.
• Jakie formy wsparcia, w opinii osób bezdomnych są pomocne w wychodzeniu z bezdomności? Z wyników badań zrealizowanych w 2009 roku wynika, że są to posiadanie własnego miejsca zamieszkania (74%), posiadanie pracy bądź pomoc w jej znalezieniu (42%) oraz wsparcie finansowe (28%). 10% osób bezdomnych wskazuje, że w ich przypadku pomocą, która doprowadziłaby do ostatecznego usamodzielnienia jest redukcja zadłużenia.
• Ponad połowa osób bezdomnych ma poczucie bycia osobą bezdomną (57%) zaś uzyskane wyniki nie zależą od płci osób bezdomnych, ich wieku oraz faz bezdomności.

Wyniki w skrócie w PDF

Wyniki badania socjodemograficznego 2009 (porównanie)